Aydınlatma Tekniğinin Önemli Temel Kavramları
Teknolojide ve bilimde alışılageldiği üzere aydınlatma tekniğinde de lambaların ve armatürlerin özelliklerini değerlendirmek için kavramlar belirlenmiş ve ilgili ölçü birimleri ile standartlaştırılmıştır.
Işık ve Işıma
Işık denildiğinde, insan gözünde bir aydınlık duygusunu oluşturan, yani görülebilen elektro manyetik ışıma anlaşılır. Burada sözü edilen, bizce bilinen elektro manyetik ışıma spektrumunun sadece çok küçük bir parçası olan 360 ve 830 nm arasındaki ışımadır. |
| |
Işık Akısı
Birimi: Lümen [lm]
Işık akısı Ф, olarak ışık kaynağı tarafından verilen spektral göz hassasiyeti ile değerlendirilen tüm ışıma gücü tanımlanır.
Işık şiddeti I
Birimi: Candela (mum) [cd]
Bir ışık kaynağı, ışık akısını Ф genel olarak çeşitli yönlere farklı şiddette gönderir.
Belirli bir yönde gönderilen ışığın yoğunluğu ışık şiddeti I olarak tanımlanır.
Aydınlık Düzeyi E
Birimi: Lux [lx].
Aydınlık düzeyi E, düşen ışık akısının aydınlatılan yüzeye oranını verir.
Eğer 1 lm’lik ışık akısı 1 m2’lik bir yüzeye düzenli olarak düşüyorsa, aydınlık düzeyi 1 lx’ dür.
Parıltı (Işıklılık) L
Birimi: Metre kareye düşen candela [cd/m2]
Bir ışık kaynağının veya aydınlatılan bir yüzeyin parıltısı (ışıklığı) L algılanan aydınlık etkisi için bir ölçüdür.
Işık tekniğinin önemli formülleri:
| Işık Şiddeti [cd] |
l= |
Uzay Açısındaki Işık Akısı
———————————————————
Uzay Açısı Ω [sr] |
| |
|
|
| Aydınlık düzeyi [lx] |
E= |
Yüzeye düşen ışık akısı [lm]
———————————————————
Aydınlatılan yüzey [m2] |
| |
|
|
| Aydınlık düzeyi [lx] |
E= |
Işık Şiddeti [cd]
———————————————————
[Metre [m] olarak mesafe]2 |
| |
|
|
| Pırıltı (Işıklılık) [cd/m2] |
L= |
Işık Şiddeti [cd]
———————————————————
Görülen aydınlanmış yüzey [m2] |
| |
|
|
| Işık verimi [lm/W] |
η= |
Üretilen ışık akısı [cd]
———————————————————
Harcanan elektrik gücü (W) |
Işık Verimi η
Birimi: Watt başına lümen [lm/W]
Işık verimi η, harcanan elektrik gücünün hangi ekonomiklik ile ışığa dönüştürüldüğünü verir.
Renk Sıcaklığı
Birimi: Kelvin [K]
Bir ışık kaynağının renk sıcaklığı “Siyah projektör” ile karşılaştırma ile tanımlanır ve “Plankeğrisi” üzerinde gösterilir. “Siyah projektör” ün sıcaklığı artarsa, tayfdaki mavi oranı artar ve kırmızı oranı azalır. Örneğin sıcak olan beyaz ışıklı bir akkor lamba 2.700 K. gün ışığı benzeri floresan lamba 6.000 K ışık sıcaklığına sahiptir.
Işık Rengi
Işık rengi, renk sıcaklığı ile çok iyi açıklanır. Burada üç ana grup vardır:
Warm White (sıcak-beyaz) 3.300 K
Cool White (soğuk-beyaz) 3.300-5.000 K
Daylight (gün ışığı) 5.000 K
Aynı ışık rengine sahip olmalarına rağmen lambalar ışıklarının spektral bileşimleri nedeni ile çok farklı renk geri verme özelliğine sahip olabilirler.
Renksel Geriverim
Kullanım yerine ve görüş görevine göre yapay ışık olabildiğince doğru bir renk algılamasını (günışığında olduğu gibi) sağlamalıdır.
Bunun ölçüsü bir ışık kaynağının “Genel renksel geriverim indisi” Ra kademeleri ile belirtilen renksel geriverim özelliğidir.
Renksel geriverim indisi cisim renginin ilgili referans ışık kaynağı altındaki görüntüsü ile aynı olması ölçüsünü belirtir. Ra değerinin belirlenmesi için, test renkleri kontrol edilecek ışık kaynağı ile veya referans kaynak ile aydınlatıldıklarında ortaya çıkan DIN 6169 da standartlaştırılmış 8 test rengindeki renk kaymaları ile tespit edilir. Sapma ne kadar küçük ise, kontrol edilen lambanın renksel geriverim özelliği o kadar iyidir.
Ra = 100 olan bir renk kaynağı referans ışık kaynağı altında olduğu gibi tüm renkleri en uygun şekilde gösterir. Ra değeri ne kadar düşükse, renksel geriverim o kadar iyi değildir.
Ortalama Ömür
Ortalama çalışma ömrü, standartlaştırılmış şartlar altında çalıştırılan (% 50 devre dışı kalma = “Average rated life”) münferit lambaların ortalama ömür süreleridir.
Hizmet Ömrü
Hizmet ömrü, lambanın ekonomik ömrünün basit bir pratik ölçüsüdür. Buradan sistem ışık akısının (yani göreceli ışık akısı ve hala çalışır durumdaki lambaların göreceli oranının ürünü) başlangıç değerinin (100 saat) hala % 80 olduğu çalışma süresi anlaşılır. |
|
 |
|
