Aydınlatma Tekniğinin Önemli Temel Kavramları
Aydınlatmada Renksel Özellikler
Elektromagnetik Dalgaların Spektrumu
IP Koruma Dereceleri
Lamba Duyları

İnsan tarafından renklerin algılanması, ışığa, ışığın cisimler tarafından yansıtılışına ve öznenin göz yardımıyla beyne iletilmesi sayesinde gerçekleşir. Göz tarafından algılanan ışık, retinada sinirsel sinyallere dönüştürülüp, buradan optik sinir aracılığıyla beyine iletilir. Göz, üç temel birleştirici renk olan, kırmızı, yeşil ve maviye tepki verir ve beyin, diğer renkleri bu üç rengin farklı kombinasyonları olarak algılar.

Renklerin algılanışı kişiden kişiye değişir. Bir rengi sıcak, soğuk, ağır, hafif, yumuşak, kuvvetli, heyecan verici, rahatlatıcı, parlak veya sakin olarakalgılayabiliriz. Ancak bu tanımlama, kişinin, kültür, dil, cinsiyet, yaş, ortam veya deneyimlerinden kaynaklanır. Kısacası diyebiliriz ki herhangi bir renk, iki ayrı insanda asla aynı duyguları uyandırmayacaktır.

Işık, aydınlattığı nesnenin algılanmasını sağlayan araç olarak da tanımlanır. Biz bir nesneyi ancak gözlerimiz nesnenin yansıttığı ışık tarafından uyarıldığı zaman görür ve bunu bir renk olarak algılarız.

Işık, elektromagnetik bir dalgadır. Işığın özellikleri, radyo dalgalarından gamma ışınlarına kadar gidebilen, elektromagnetik dalganın boyuna göre değişir. Büyüklükler yaklaşık 400 nm - 700 nm arasında değişen dalgalar aracılığıyla taşınan enerji, retinadaki alıcıları uyararak, renk uyarıları üretecektir. CIE (Commission Internationale de l’Eclairage) 380 nm ile 780 nm arasındaki dalga boylarını “görülebilir” olarak belirlemiştir.

Beyaz ışığın bir prizmadan geçtiği esnada, ışık kırılır ve gökkuşağının yedi rengine ayrılır. Bu ışık bir cisimle karşılaştığında, bir bölümü cismin üstüne yansır. Bizim nesnenin rengi olarak algıladığımız şey de işte bu yansımadır.

Yapay aydınlatma sistemlerinde genelde ışık renginin doğal günışığı rengine yakın olması istenir. Çok kullanılan enkandesen lambaların ışık rengi doğal günışığı rengine uymaz. Renkli cisimlerin yapay aydınlatmada, doğal aydınlatmadaki gibi görünmesi gereken durumlarda, spektroradyometrik diyagramları mümkün olduğu kadar ışık rengine yakın kaynaklar kullanılmalıdır. Ayrıca doğal aydınlatmanın yapay ışıkla desteklenmesi gereken durumlarda da bu ışık kaynakları uygundur.

Renk Sıcaklığı

Cisimlerin kızgın hale gelip ışık yayması olayına “termik ışıma” denir. Bir cismin gerçek sıcaklığı yerine renk sıcaklığı adı verilen bir sıcaklık konulduğunda o sıcaklıktaki siyah cisim gibi ışık yaydığı sıcaklığa “renk sıcaklığı” denir. Siyah cismin mutlak sıcaklık derecesi olarak Kelvin (K) kullanılır.

Işık kaynaklarının renk izlenimleri görsel olarak termik ışıma yapan siyah cisimle ölçüştürülebilir. Dolayısıyla, günümüzde üretilen lambaların, siyah cismin sıcaklığında, aynı renk izlenimi veren ışık kaynağının renk sıcaklığından söz edilir.

Bir lambanın dalga boyuna göre yayımladığı, ışınım akısı büyüklüğünün tayfsal yoğunluğunu belirleyen tayfsal dağılış eğrisi lambanın renksel geriverim özelliğini belirler. Işınımın tayfsal dağılışının, aydınlatılan nesnelerin renkleri üzerindeki etkisine renksel geriverim denir. Lamba ışığı ile aydınlatılan yüzey renklerindeki değişimlerin değerlendirilmesinde kullanılan renksel geriverim, “renksel geriverim sınıfı” ve “CIE genel renksel geriverim endeksi; Ra” ile belirtilir. Yüzey renklerinin, verilmiş bir kaynakla aydınlatılması durumunda, aynı renklerin ölçün bir kaynakla aydınlatılması durumuna uygunluk derecesinin ölçüsü olan renksel geriverim endeksinde lambalarda ulaşılabilecek en yüksek değer Ra =100 olup, bu değer küçüldükçe, kaynağın renksel geriverim özellikleri kötüleşir.